Читање на небото од Кокино

Древната опсерваторија е највпечатливото нешто на Кокино. Просторот користен за оваа намена е ориентиран во правец запад – исток: пониска западна и повисока источна платформа (А и Б), со висинска разлика од околу деветнаесет метри меѓу нив, како и западната и северната астрономска платформа (В и Г). Платформите А и Б биле користени за обредни дејствија; В и Г биле местата од кои се набљудувало.

Што се набљудувало

Од платформата В се набљудувани, низ соодветни маркери, изгревите на сонцето во деновите на летната долгоденица и зимската краткоденица, како и за време на пролетната и есенската рамноденица. Но токму маркерите за минимална и максимална деклинација на изгревите на полната месечина, во зиме и во лето, ѝ даваат на опсерваторијата посебно значење.

Праисториските жители на овој простор знаеле дека, во ист календарски ден, истата фаза на месечината се појавува на исто место на хоризонтот на секои 19 години.

Календарот со циклус од деветнаесет години

Календарот на праисториските жители на Кокино е лунарен, направен според привидното движење на месечината. Со долгорочно набљудување на изгревите на полната месечина на источниот хоризонт, во деновите кога таа е највисоко на небото (во зима) и кога е најниско (во лето), старите набљудувачи успеале да ги маркираат нејзините максимални и минимални деклинации во овие сезони. Тие крајности се случуваат еднаш на деветнаесет години.

Така, околу маркерот на кој се појавува сонцето на денот на летната долгоденица, лево и десно од него, се изработени маркерите за максималната и минималната деклинација на полната месечина во зима. Овие маркери се добро сочувани. Аналогно, лево и десно од маркерот за зимската краткоденица се наоѓаат маркерите за минималната и максималната деклинација во летниот период.

Како се броела годината

Во овој календар лунарната година имала должина од дванаесет или тринаесет лунарни месеци, кои содржеле дваесет и девет или триесет дена:

• Дванаесет од деветнаесетте години содржеле 12 лунарни месеци — шест зимски со должина од 29 дена и шест летни со должина од 30 дена.
• Останатите седум години содржеле 13 лунарни месеци — шест зимски со должина од 29 дена и седум летни со должина од 30 дена.

За означување и мерење на должината на лунарните месеци од 29 и 30 дена изработени се дополнителни камени маркери, од кои добро е сочуван маркерот за мерење на лунарниот месец од 29 дена.

Алдебаран и Платформа Г

Последните истражувања покажаа дека астрономската платформа Г, на северната падина на локалитетот, служела за набљудување на пролетната и есенската рамноденица, како и на позициите на ѕвездата Алдебаран, во периодот помеѓу околу 2000 и 1500 г. пр. н. е. Во тоа време Алдебаран се наоѓал во точката на рамноденицата, што и ја датира платформата во 21 в. пр. н. е. (околу 2083 г.).

Како и кај најголемиот број ѕвезди, позицијата на Алдебаран се менува поради неговото сопствено движење и поради прецесијата на земјината оска. Токму тоа поместување овозможува платформата воопшто да биде датирана.

Како сами да го видите тоа

Насочувањата сè уште функционираат. Ако сакате да видите некое од нив, изберете долгоденица или рамноденица, дојдете многу пред разденување и застанете на Платформа В. Во обичен ден маркерите сè уште се читливи — само треба да го замислите сонцето во нив.